گلیم یا پَلاس، یک دست بافته است که از تار و پود پشمی ساخته میشود. این نوع قالیچه بر روی دار بافته میشود و پرز ندارد. همچنین به صورت کاملاً تخت بافته میشود. در گذشته، عشایر ایران بیشتر و پیشتر بافت گلیم را انجام میدادند اما امروزه برخی از کارگاهها و تولیدیها نیز در حال تولید گلیم هستند.
گلیمها که از پشم بافته میشوند، بسیار محکم هستند و ویژگی عالی آنها عایق بودن در برابر گرما، سرما و رطوبت است. به همین دلیل، این محصول در زندگی عشایر که تولید کننده اصلی آنها هستند، کاربردهای بسیار متنوعی دارد.
جنس الیاف گلیم
معمولاً الیاف به کار برده شده در تار و پود فرشها و گلیمها از ابریشم، پشم و پنبه است که در برخی تنها از یکی از الیاف نام برده و شده و در برخی دیگر به صورت ترکیبی از آنها استفاده میشود.
گلیمی که از ابریشم بافته شده باشد معمولاً جنسی لطیفتر و مرغوبتر نسبت به سایر الیاف دارد و به همان نسبت از قیمت بالاتری هم برخوردار است.
برای بافت گلیمهای پشمی معمولاً از پشم نژادی خاص از بز، گاو و گوسفند استفاده میشود که بسیار مرغوب و مقاوم هستند. در بعضی از گلیمها از ترکیب پشم این حیوانات استفاده میشود.
کاربردهای متنوع گلیم
گلیم از کاربردهای متعددی برخوردار است و می توان آن را به عنوان فرش، زیر انداز، خورجین و حتی لباس استفاده کرد. به طور کاملتر، کاربردهای گلیم عبارتند از:
- کفپوش
- خورجین
- زیرانداز
- چادر عشایر
- نمکدان عشایر
- لباس
- جل اسب یا رو اسبی
- پرده
- دیوار پوش
انواع گلیم باتوجه به شکل بافت
۱. گلیم متعادل
گلیم تخت بافت، یا به عبارت دیگر ساده بافت، از ساده ترین نوع بافت گلیم است. این نوع گلیم به عنوان گلیم متعادل نیز شناخته می شود. گلیم های ساده بافت بیشتر به صورت تک رنگ بافت می شوند و کمتر جنبه تزئینی دارند.
۲. گلیم یک رو
گلیم های رو یا ورنی، به شدت شبیه به گلیم های ساده بافت هستند، با این تفاوت که نقش گذاری روی این گلیم ها از روش پود گذاری اضافی استفاده می شود و در گلیم ساده بافت، نقش ها توسط پود شکل می گیرند.
۳. گلیم دورو
گلیم های دورو، با استفاده از روش پود نما بافت می شوند و دارای تعدادی پود بیشتر نسبت به گلیم های ساده هستند. این گلیم ها با استفاده از دو روش پودنمای چاکدار و پودنمای متصل بافت می شوند.
۴. گلیم برجسته
گلیم برجسته یا گلیم پرزدار شباهت بیشتری به فرش دارد. روش بافت گلیم برجسته پیچکی است و برای ایجاد نقش های برجسته علاوه بر نخ های تار و پود از نخ های رنگی استفاده می کند. گلیم برجسته در مقایسه با سایر گلیم ها، نقش و نگار بیشتری دارد و حتی ممکن است از روی نقشه فرش بافت شده باشد. در نهایت پیچیدگی و ظرافت بافت فرش را ندارد.
نکاتی که پیش از خرید گلیم باید بدانیم
طرح:
اولین چیزی که در خرید انواع فرش و گلیم به چشم میخورد، طرح و رنگ آن است که میتواند شما را جذب و یا از خرید منصرف کند.
گرهها:
تعداد گرهها در گلیم دستبافت از اهمیت بالایی برخوردار است. تعیین تعداد گرهها در گلیم، مانند فرشهای دستبافت از پشت آنها امکانپذیر است. پشت گلیم نسبتبه روی آن لطافت بیشتری دارد. اختلاف سایز گره هم در گلیم و هم در فرشهای دستبافت نشانگر دستی بودن آنهاست که ارزش بیشتری هم به آنها خواهد داد.
ابعاد:
گلیمهای دستباف به دلیل اینکه کار دست هستند، ممکن است از نظر سایز اعلام شده به مقدار جزئی اختلاف داشته باشند. مثلاً اگر فروشنده به شما اعلام میکند که گلیمی ۶ متری (۲ در ۳) است، امکان دارد سایز آن به اندازهی چند سانتیمتر که زیاد هم به چشم نمیآید بیشتر یا کمتر باشد، اما اگر این اختلاف بیش از اندازه بود بهتر است از خرید گلیم صرفنظر کنید.
جنس نخ:
اگر نخ به کار رفته در تار و پود گلیمهای ایرانی مرغوب باشد، گلیم هم سبک وزن است و هم بوی نامطبوع مواد شیمیایی نمیدهد. همچنین گلیمهای مرغوب فاقد پرز و یا در حد بسیار جزئی هستند و به همین خاطر خرید گلیم با چنین مشخصاتی کمی گرانتر تمام میشود.
نحوه شستوشو:
برخی گلیمها تنها امکان شستشو با دست را دارند. البته بهتر است گلیم با دست و بهوسیله شامپو فرش شسته شود چرا که با این روش بافت و تار و پود آن سالم مانده و طول عمر طولانیتری خواهد داشت.
ثابت ماندن:
گلیمها به دلیل سبک وزن بودن معمولاً بر روی سرامیک و سنگهایی که لیز هستند، سر میخورند اما برای این مشکل راهحلهایی وجود دارد.
